ODKŁADAJĄC RZECZY NA MIEJSCE

OP ENHEIM, Wrocław

29/05 – 29/09/2024

Zapakowane rzeczy, niekiedy tylko te najpotrzebniejsze, rzadziej cały dobytek – wśród nich przedmioty codziennego użytku, meble, książki, pamiątki rodzinne, dzieła sztuki i nieoczywiste drobiazgi – wyjechały z rodzinami Herzów, Haddów, Cohnów, Freundów, Tischlerów, Zadików, Falków, Sklarzów, Peritzów i wielu innych z przedwojennego Breslau w czasie nazistowskich prześladowań. Podobnie jak ich właściciele, przedmioty te miały już nigdy nie wrócić do miasta.

Mimo to w 2024 roku, dzięki współpracy Fundacji Urban Memory i OP ENHEIM, znalazły się one w Kamienicy Oppenheimów przy Placu Solnym 4. Na przestrzeni dziejów budynek ten był domem dla wielu żydowskich rodzin z Breslau. Symboliczny gest „odkładania rzeczy na miejsce”, czyli powrotu tych przedmiotów do Wrocławia – choćby tylko na czas ekspozycji – był próbą zbliżenia do siebie niemieckiej, żydowskiej i polskiej tożsamości miasta. Było to pierwsze tego typu przedsięwzięcie w Polsce, oparte na prywatnych zbiorach dwunastu żydowskich rodzin z Breslau i tworzone we współpracy z nimi.

Niemal sto obiektów prezentowanych na wystawie przyjechało do Wrocławia z wielu kierunków świata, z Europy, Ameryki Północnej i Południowej oraz z Bliskiego Wschodu.

Wystawę otwierała prezentacja znalezisk z samej Kamienicy Oppenheimów – dwóch mezuz i kartki papieru z zapiskami – odkrytych podczas prac remontowych. Artefakty, udostępniane szerszej publiczności po raz pierwszy, były zestawione z wypowiedziami potomków i potomkiń rodzin bioracych udzial w ekspozycji. To oni “witali” zwiedzających dzieląc się refleksami o swoich związkach z Breslau/Wrocławiem i prezentowanymi przedmiotami.

Historyczna opowieść o niemieckiej społeczności żydowskiej z przedwojennego Breslau zaczynała się w XVIII wieku w następnej sali galerii zatytułowanej “Stawanie się Mieszkańcem_ką”. Zwiedzający poznawali w niej wątki równouprawnienia, integracji, mieszczańskiego życia i pierwszych spektakularnych karier społeczno-politycznych i ekonomicznych Żydów w Breslau. Pamiątki z tego okresu, które przetrwały w rodzinach, są wyjątkowe i rzadkie. Przechodząc do kolejnej sali i zapoznając się z osią czasu poznawaliśmy różne przedmioty osobiste ukazujące dynamicznie rozwijające się w XIX i XX wieku życie społeczności żydowskiej miasta: rodzinne, zawodowe, religijne.

Bycie Breslauerem, czy Breslauerką znalazło swój wyraz w obszarze kultury i edukacji, co osoby zwiedzające mogły zobaczyć na przykładzie zachowanych dzieł sztuki i przedmiotów codziennego użytku, aby następnie przejść do ostatniej odsłony opowieści o przedwojennym życiu rodzin z Breslau zatytułowanej “Zerwane więzi”. To tutaj opowiadaliśmy o narastających nazistowskich prześladowaniach z lat 30. XX w. i ich wpływie na członków i członkinie rodzin, których historie prezentowane były na wystawie. W tej sekcji ilość przedmiotów topniała w oczach.

Na koniec omawialiśmy obieg rzeczy żydowskich w czasie wojny i po jej zakończeniu – tych ocalonych, utraconych, a czasem również odzyskanych. Towarzyszył im komentarz artystyczny w postaci pracy site-specific autorstwa berlińskiej artystki Anny Schapiro. Twórczyni odkrywała warstwy historii, które były zawarte w obiektach prezentowanych na wystawie oraz zgłębiała opowieści, które te obiekty ze sobą niosą, a także sposób, w jaki niewidoczne i zaniedbane aspekty przeszłości przeplatają się z teraźniejszością.

Fot. Jerzy Wypych, Alicja Kielan

Zobacz 15 minutowy materiał z otwarcia wystawy z relacjami rodzin lub krótki klip.

Pełna dokumentacja fotograficzna wystawy w OP ENHEIM (fot. Alicja Kielan) dostępna tutaj.

CREDITS

Kuratorzy wystawy: dr Małgorzata Stolarska-Fronia i dr Maciej Gugała

Obiekty użyczone na wystawę od: rodziny Aviv, Tamar Cohn Gazit, braci Stephena Falk i Donalda Falk, Ann Goebel-Fabbri, Williama L. Grossa, Ingeborg Huhn, Alfreda i Lotte Laurence, Daniela Ljunggrena, rodziny Pearce, Nicholasa Rose’a, Benjamina i Rose Sklarz, Nicka Tischlera, Annemarie Wadlow, Madelaine Helgi Zadik oraz OP ENHEIM, Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu, Archiwum Państwowego we Wrocławiu i Yad Vashem.

Konsultanci i eksperci: dr Felicitas Heimann-Jelinek, prof. Marcin Wodziński, dr Aleksandra Janus, dr Juliet D. Golden, dr Tamar Cohn Gazit, Stephen Falk, Donald Falk, Daniel Ljunggren, prof. Tim Buchen

Interwencja artystyczna: Anna Schapiro

Producenci: Łukasz Adamski, Małgorzata Sobolewska

Grafika i architektura wystawy: Musk Kolektyw

Zarządzanie: Agnieszka Jabłońska (UMF) przy wsparciu Tomasza Woydyłło (UMF) oraz dr Karoliny Jary (OP ENHEIM & Niemiecko-Polska Fundacja Ochrony Zabytków Kultury)

Tłumaczenia, redakcja i korekta tekstów: dr Juliet D. Golden, Anna Nowogońska, Steffen Wirsing

Multimedia: Paweł Romańczuk – Małe Instrumenty (nagranie utworów – symfonion; lektor PL), Anna Skotarczyk & Bartłomiej Szewczykowski (montaż audio i video), Steffen Wirsing (lektor DE)

PR i promocja: Martyna Chrzanowska-Przystupa i Dominika Fedyk-Wolanin (MH+), Maria Majchrowska (OP ENHEIM)

Wsparcie badawcze: dr Wojciech Tworek, Daniel Ljunggren, dr Monika Piechota, dr Danuta Płókarz, Celine Skrippek

Konserwacja obiektów: Anna Szlasa-Byczek, Mateusz Jasiński

Organizatorzy: Fundacja Urban Memory i Fundacja OP ENHEIM

Partnerzy:

Niemiecko-Polska Fundacja Ochrony Zabytków Kultury, Viktor Oppenheim Haus, WOMAK Holding SA, Fundacja Akcelerator Obywatelski Spark, Katedra Judaistyki im. Tadeusza Taubego Uniwersytetu Wrocławskiego, Muzeum Architektury we Wrocławiu, Muzeum Miejskie Wrocławia, KEIM, Open Reklama oraz partnerzy projektu MultiMemo: FestivALT, Fundacja Zapomniane, JCC Warszawa, Fundacja Formy Wspólne, Fundacja Dokumentacji Cmentarzy Żydowskich, CEJI – A Jewish Contribution to an Inclusive Europe oraz Hochschule für Jüdische Studien Heidelberg.

Finansowanie: Unia Europejska w ramach projektu MultiMemo (program CERV), Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej, Wydział Kultury Urzędu Miejskiego Wrocławia i Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce.

CREDITS WYSTAWY ONLINE

Dokumentacja cyfrowa obiektów: Fundacja Akcelerator Obywatelski SPARK

Dokumentacja forograficzna wystawy w OP ENHEIM: Alicja Kielan

Dokumentacja fotograficzna z otwarcia wystawy w OP ENHEIM: Jerzy Wypych

Projekt strony: Magdalena Gauger, Filip Morawski

Wykonanie strony: Łukasz Grochowski

Realizacja projektu: Fundacja Urban Memroy

Finansowanie: Unia Europejska w ramach projektu MultiMemo (program CERV)